วางยุทธศาสตร์ก่อน แล้วให้เทคโนโลยีตามมา

องค์กรจำนวนมากเริ่มการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลด้วยการซื้อระบบก่อน แล้วจึงหาว่าจะใช้ทำอะไร ผลที่พบบ่อยคือระบบที่ไม่มีใครใช้ หรือระบบหลายตัวที่เชื่อมกันไม่ได้ แนวคิดการวางแผนยุทธศาสตร์ดิจิทัลเสนอให้กลับลำดับ คือกำหนดยุทธศาสตร์ก่อน แล้วให้เทคโนโลยีตามมารับใช้ บทความนี้สรุปแนวคิดดังกล่าวเป็นกรอบหกขั้น และแสดงการนำไปใช้พัฒนาระบบจริงสองตัวอย่าง

กรอบหกขั้นของการวางแผนยุทธศาสตร์ดิจิทัล

กรอบนี้แบ่งเป็นสองช่วง ช่วงแรกคือการออกแบบยุทธศาสตร์ ช่วงหลังคือการแปลงยุทธศาสตร์เป็นแผนที่ลงมือทำได้

ขั้น	คำถามที่ต้องตอบ
1. ประเมินสภาพแวดล้อม	วันนี้งานทำอย่างไร ข้อมูลอยู่ที่ไหน ใครรอข้อมูลจากใคร
2. กำหนดวิสัยทัศน์ดิจิทัล	การตัดสินใจเรื่องใดจะดีขึ้นเมื่อมีข้อมูลที่ดี
3. ออกแบบรูปแบบธุรกิจใหม่	คุณค่าใหม่ที่เกิดขึ้นคืออะไร
4. วางยุทธศาสตร์และกลยุทธ์	จะยืนตรงไหน และใช้กลยุทธ์ไม่กี่ข้อใด
5. แปลงเป็นแผนงานและโครงการ	โครงการใดเห็นผลเร็ว โครงการใดวางรากฐานระยะยาว
6. ปรับการบริหาร	ต้องเปลี่ยนวิธีตัดสินใจและวิธีทำงานร่วมกันอย่างไร

เมื่อครบหกขั้นแล้วต้องวัดผลและทบทวน แล้วเริ่มรอบใหม่ เพราะสภาพแวดล้อมเปลี่ยนตลอดเวลา

ตัวอย่างที่ 1: ฟาร์มไฮโดรโปนิกส์อัจฉริยะ

ฟาร์มบ้านรักผักเป็นฟาร์มขนาดเล็กที่ผู้เขียนเป็นทั้งผู้บริหาร ผู้ใช้ และผู้พัฒนาระบบ จึงเห็นผลของแต่ละขั้นได้ชัด

ขั้น	สิ่งที่ทำจริง
1. ประเมินสภาพแวดล้อม	การดูแลแปลงพึ่งการเดินดูและความเคยชิน ไม่มีข้อมูลย้อนหลัง
2. วิสัยทัศน์	ฟาร์มที่ตัดสินใจด้วยข้อมูล ไม่ใช่ความเคยชิน
3. คุณค่าใหม่	รู้ปัญหาก่อนผักเสียหาย และเป็นต้นแบบให้เกษตรกรรายย่อย
4. ยุทธศาสตร์	เก็บข้อมูลอัตโนมัติ ให้ AI ช่วยตัดสินใจ ทำงานได้แม้เน็ตล่ม
5. โครงการ	บอร์ดวัดค่า แอปมือถือ กฎรดน้ำตามพยากรณ์อากาศ AI วิเคราะห์ใบผัก เครื่อง edge ในบ้าน
6. ปรับการบริหาร	ตัดสินใจจากค่าที่วัดได้ และทบทวนทุกครั้งที่ระบบมีปัญหา

ข้อสังเกต ทุกชิ้นงานมีเหตุผลจากยุทธศาสตร์ เครื่อง edge ในบ้านมีอยู่เพราะยุทธศาสตร์ "ทำงานได้แม้เน็ตล่ม" และเมื่อเน็ตบ้านหลุดจริง ระบบยังเก็บข้อมูลต่อได้ อีกกรณีหนึ่ง บอร์ดในแปลงค้างหลังเราเตอร์ต่อเน็ตใหม่ เหตุการณ์นี้ถูกนำกลับมาทบทวนตามขั้นที่หก จนได้การแก้ไขให้บอร์ดกู้ตัวเองภายในสิบนาที แสดงให้เห็นว่าวงจรต้องหมุนจริง ไม่ใช่วางแผนครั้งเดียวจบ

ตัวอย่างที่ 2: โรงงาน จากกระดาษสู่การบันทึกด้วยแอปมือถือ

ตัวอย่างนี้มาจากงานในโรงงานที่ผู้เขียนทำ รายละเอียดของบริษัทเป็นความลับ จึงนำเสนอในระดับหลักการ

ขั้น	สิ่งที่ทำจริง
1. ประเมินสภาพแวดล้อม	ใบงานเขียนด้วยมือที่หน้าเครื่อง แล้วรวบรวมให้อีกคนคีย์เข้าระบบ ข้อมูลช้าหนึ่งวันและผิดซ้ำได้
2. วิสัยทัศน์	ข้อมูลถูกบันทึกครั้งเดียว ที่ต้นทาง โดยคนที่ทำงานนั้นจริง
3. คุณค่าใหม่	ผู้ตัดสินใจเห็นสถานะการผลิตทันที ไม่ต้องรอรายงาน
4. ยุทธศาสตร์	ย้ายการบันทึกจากกระดาษไปไว้ในแอปมือถือที่หน้างาน
5. โครงการ	เปลี่ยนทีละฟอร์ม เริ่มจากฟอร์มที่สร้างปัญหามากที่สุด
6. ปรับการบริหาร	การประชุมเปลี่ยนจากถามว่าเกิดอะไรขึ้น เป็นตัดสินใจว่าจะทำอะไร

ข้อสังเกต ความสำเร็จไม่ได้มาจากเทคโนโลยี แต่มาจากการออกแบบให้แอปง่ายกว่ากระดาษ ผู้เขียนเคยทำงานคุมเครื่อง ซ่อมเครื่อง QC และ PC มาก่อนจะเขียนโปรแกรม จึงรู้ว่าฟอร์มใดต้องกรอกตอนมือเปื้อน และช่องใดที่ไม่มีใครกรอกจริง

ข้อเสนอแนะสำหรับการนำไปใช้

1. เริ่มขั้นที่หนึ่งที่หน้างาน ไม่ใช่ในห้องประชุม การนับว่ามีกระดาษกี่ใบที่ต้องคีย์ซ้ำ ให้ข้อมูลที่แม่นกว่าการสำรวจความเห็น
2. เขียนวิสัยทัศน์เป็นการตัดสินใจที่ดีขึ้น ไม่ใช่เป็นรายชื่อเทคโนโลยี เพราะเทคโนโลยีเปลี่ยนเร็วกว่ายุทธศาสตร์
3. ทุกโครงการต้องโยงกลับไปหากลยุทธ์ได้ โครงการที่โยงไม่ได้ควรถูกตัดออก
4. มีโครงการที่เห็นผลเร็วเสมอ คนหน้างานเชื่อเมื่องานของตนง่ายขึ้น ไม่ใช่เมื่อได้ฟังวิสัยทัศน์
5. ออกแบบให้ใช้ง่ายกว่าวิธีเดิม และทนต่อปัญหาจริง เช่น สัญญาณไม่ดี ไฟดับ และเน็ตหลุด
6. ให้คนหน้างานร่วมออกแบบ และนำทุกความล้มเหลวเล็ก ๆ กลับมาทบทวนในรอบถัดไป

บทความนี้เป็นการสรุปและตีความด้วยมุมมองของผู้เขียนจากการนำไปใช้จริง ไม่ใช่เนื้อหาต้นฉบับของเอกสารอ้างอิง

อ้างอิง

เทพศักดิ์ บุญยรัตพันธุ์. (2565). การวางแผนยุทธศาสตร์เพื่อปรับเปลี่ยนทางดิจิทัลขององค์กร. ใน ประมวลสาระชุดวิชาการจัดการเทคโนโลยีดิจิทัลเชิงกลยุทธ์. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. ISBN 978-616-16-2818-5